X
تبلیغات
گروه‌های آموزشی همدان _ پایه سوم ابتدایی - آموزش قرآن پايه‌ي سوم ابتدايي
جایگاهی‌برای تعامل بین گروه آموزشی آموزش و پرورش ناحیه یک استان همدان و آموزگاران

همكار و آموزگار گرامي

با اهداء سلام و آرزوي سلامتي و موفقيت براي شما معلم محترم قرآن, از اين‌كه نعمت هم‌نشيني با قرآن و آموزش آن نصيب ما شده است، خداي مهربان را سپاس‌گزاريم و توفيق همه‌ي خادمان قرآن كريم را خواهانيم.

اهداف آموزش قرآن در پايه سوم ابتدايي

در اين برنامه، مهم‌ترين هدف آموزش قرآن در پايه ی سوم ابتدايي, از توانايي روخواني سوره‌ها و عبارات قرآني كتاب درسي, « به روخواني قرآن كريم با رسم الخط آموزشی » ارتقاء يافته است و ساير اهداف جنبي مانند آشنايي با آموزه‌ها و پيام‌هاي قرآني، قرائت زيباي برخي از سوره‌هاي كوتاه و ... نيز با اصلاحاتي مناسب سازي شده است. به اين ترتيب اهداف آموزش قرآن در پايه ي سوم ابتدايي به شرح زير است :

1-     آيات قرآن را به كمك خط آموزشي به صورت شمرده مي‌خواند.

2-     به شنيدن قرائت زيباي قرآن علاقه نشان مي‌دهد.

3-     نشانه ها و نمادهاي خاص رسم الخط قرآن را مي شناسد.

4-     با داستان‌هاي قرآني كتاب آشنا مي‌شود.

5-     با مفاهيم ساده‌ي پيام‌هاي قرآني كتاب آشنا مي‌شود.

6-     معناي برخي از كلمات آشنا و ساده‌ي قرآن را مي‌داند.

7-     عبارات و اذكار نماز كتاب را به صورت روان يا آهنگين مي‌خواند.

8-     مي تواند مفهوم پيام‌هاي قرآني كتاب را به زبان ساده بيان كند.

زمان بندي اجراي برنامه جديد آموزش قرآن كريم در پايه سوم ابتدايي

1- از تاريخ- پنج شنبه 1/7/91تا پنج‌شنبه  29/7/91 ، هر هفته به مدت دو ‌ساعت در زنگ اول يا دوم يكي از روزهاي هفته، به آموزش اذکار و عبارات نماز بر اساس كتاب درسي آموزش قرآن اختصاص دارد. ( فصل اول کتاب دانش آموز )

2- از تاريخ شنبه 1/8/91 تا چهارشنبه 10/9/91  ، به مدت 33  جلسه 45 دقيقه‌اي در زنگ اول يا دوم هر روز هفته به آموزش روخواني قرآن اختصاص مي‌يابد. ( فصل دوم کتاب دانش آموز )

3- از تاريخ پنج شنبه 11/9/91 تا پايان سال تحصيلي , كلاس آموزش قرآن طي 3 جلسه در هفته ( يك روز درميان ) به صورت زير برگزار مي‌شود : ( فصل سوم کتاب دانش آموز  )

الف- يك جلسه 45 دقيقه‌اي در زنگ اول يا دوم يكي از روزهاي هفته , آموزش كتاب درسی قرآن

ب - دو جلسه 10 تا 15 دقيقه‌اي در دو روز ديگر هفته , تمرين خواندن از روي صفحات قرآن كريم و تمرين اذكار نماز

تبصره : با توجه به توزيع جديد ساعات آموزش قرآن در اين طرح، تنظيم جدول ساعات آموزش ساير دروس در پايه سوم ابتدايي با نظر خواهي از معلمان اين پايه توسط مدير مدرسه انجام خواهد شد.

دوره های آموزش معلمان :

به منظور ارتقاء صلاحيت های شغلی و مهارت‌هاي حرفه‌اي آموزگاران پايه ی سوم ابتدايي و ايجاد آمادگی برای اجراي برنامه ی ارتقاء آموزش قرآن در اين پايه، در تابستان 89 دوره‌ ی آموزشي با عنوان « بررسي، تحليل و روش تدريس درس قرآن پاية سوم ابتدايي و بازآموزي مباني علمي آن» به ميزان 32 ساعت در مناطق سراسر کشور برگزار خواهد شد.

لوازم و امكانات مورد نياز طرح :

1- كتاب درسي جديد آموزش قرآن پايه سوم ابتدايي

2- نوار صوتی « آموزش نماز » پايه ی سوم ابتدايي ( فصل اول کتاب درسی )

3- لوحه ی آموزش قرآن ( از فصل دوم كتاب درسي )

4- VCD  « رسولان نور », روش آموزش قرآن پايه ی سوم ابتدايي » ( دو حلقه )

توجه : با توجه به هدف اصلی طرح ارتقاء آموزش قرآن در پايه ی سوم ابتدايي, تنها فصل اول دارای نوار آموزشی است؛ در فصل های دوم وسوم کتاب, تاکيد و توجه اصلي بر تقويت مهارت روخوانی قرآن توسط دانش آموزان است؛ لذا به منظور تحقق اين هدف, تهيه و استفاده از نوار صوتی ( يا سی دی ) در فصل های دوم و سوم توصيه نمی شود. 

***

فرايند تدريس

كتاب آموزش قرآن پايه ی سوم ابتدايي داراي سه فصل است, روش كلي آموزش هر فصل به شرح زير مي‌باشد:

الف - فصل اول : آموزش قرائت نماز

در اين فصل طي هشت جلسه به آموزش و تمرين اذان, اقامه, نماز و اذكار نماز پرداخته مي‌شود. روش كلي تدريس اين فصل طي مراحل زير انجام مي‌شود.

از آنجا كه نماز در فرهنگ ديني ما از جايگاه خاصی برخوردار است, از اين‌رو ضمن انجام مراحل فوق, دانش‌آموزان را به حفظ عبارات نماز و اذكار آن, و خواندن روزانه‌ي نماز در مدرسه و خانه با شيوه‌هاي مناسب تشويق كنيد.

بسيار بجاست با كمك مدير و اولياء دانش‌آموزان, براي بچه‌هايي كه نمازشان را به طور كامل ياد گرفته و در خانه به طور نسبي مي‌خوانند جوايز مناسبي فراهم نماييد.

***

ب - فصل دوم : آموزش روخواني قرآن كريم

در اين فصل تدريس و تمرين روخواني قرآن كريم طي 33 روز پياپي آموزش انجام مي‌شود. در 19 روز اول با هدف كسب مهارت روخواني قرآن كريم, قواعد روخواني يادآوری وتدريس می شود. در14 روز بعد جهت تثبيت مهارت روخواني, فرازهايي از قرآن انتخاب شده که در کلاس خوانده و تمرين مي‌شود. فرايند تدريس هركدام به شرح زير است :

1- فرايند تدريس نوزده روز اول

در اين نوزده روز پياپي عموماً يکی از قواعد اصلی روخواني قرآن يادآوری يا تدريس می شود و در روز بعد براي تثبيت قاعده روخواني, كلمات و عباراتي كه داراي آن قاعده هستند, تمرين مي‌شود.

2- فرايند تدريس از روز بيستم تا روز سي و سوم

در اين چهارده روز فرازهايي از سوره هاي مختلف قرآن کريم انتخاب شده است. که هر روز آن دارای دو تمرين است :

در تمرين اول دانش‌آموزان در گروه‌هاي دو يا سه نفري افراد هر ميز- آيات درس را براي يك ديگر آرام مي‌خوانند. برای اين فعاليت حداكثر10 دقيقه وقت اختصاص می دهيم.

در تمرين دوم  تعدادی از دانش‌آموزان هر كدام يك يا چند سطر از آيات را با صدای بلند براي ‌كلاس مي‌خوانند و ساير دانش آموزان از روي كتاب درسي خود خط مي‌برند.

***

ج - فصل سوم : انس با قرآن

اين فصل داراي شانزده درس « انس با قرآن كريم » است كه هر كدام در يك ساعت در هفته تدريس و تمرين مي‌شود. هر درس « انس با قرآن کريم » شامل بخش هاي « روخوانی» , « پيام قرآنی » , « داستان قرآنی » و « انس با قرآن کريم در خانه » است.

الف روخواني : اين قسمت از مانند چهارده درس فصل دوم تدريس مي‌شود, بدين‌گونه كه در تمرين اول دانش‌آموزان در گروه‌هاي دو يا سه نفره براي يكديگر مي‌خوانند و در تمرين دوم چند دانش‌آموزان براي کلاس, با صدای بلند مي‌خواند و ساير دانش‌آموزان از روي كتاب درسي خود خط مي‌برند.

ب پيام قرآني : از دانش‌آموزان بخواهيد كه پس از خواندن آيه و ترجمه‌ي پيام, درباره‌ي مفهوم آن به كمك تصوير يا پرسش‌هايي كه در كتاب آمده است به صورت گروه‌هاي دو يا سه نفره با يكديگر گفت‌وگو و مشورت كنند و سپس نظر خود را درباره پيام و مصاديق آن در زندگي خود براي كلاس بيان كنند.

ج داستان : بعضي از دروس « انس با قرآن كريم », پيام قرآني ندارند و به جاي آن داستان آمده است. داستان را به يكي از شيوه‌هاي قصه‌گويي و به زبان ساده به كمك تصاوير براي دانش‌آموزان تعريف كنيد. از بيان مطالب زائد و غيره مستند بپرهيزيد. از دانش‌آموزان بخواهيد تا هر يك, چند سطر از داستان را يك بار در كلاس از روي كتاب بخوانند.

د- انس با قرآن در خانه : اين تمرين براي كار در خانه دانش‌آموزان طراحي شده است. معلم در هر جلسه دانش‌آموزان را به انجام اين تمرين در خانه تشويق مي‌كند.

« انس با قرآن در خانه » شامل : قطره اما دريا, تمرين اول و تمرين دوم است. در «قطره اما دريا» ترجمه يك حديث پيرامون كتاب خدا قرآن از معصومين عليهم السلام آمده است.

در تمرين اول, فعاليتی درباره ی نماز و اذكار آن در خانه يا كلاس گفته شده است. در تمرين دوم, جهت تمرين و تكرار دروس و كسب مهارت قرائت روزانه از دانش‌آموزان خواسته شده كه متن درس را در خانه براي اعضاي خانواده‌شان بخوانند. با كمك اولياء, دانش‌آموزان را در كسب عادت به قرائت روزانه در منزل تشويق و ترغيب نماييد.

روش تدريس

فصل اول - آموزش نماز

همان‌طور كه در بخش اول كتاب در قسمت «محتواي كتاب آموزش قرآن پايه‌ي سوم ابتدايي» به اختصار بيان شد, فصل اول كتاب دانش‌آموزان به آموزش صحيح‌خواني نماز اختصاص دارد. از آنجا كه آموزش صحيح خواندن عبارات و اذكار نماز برعهده‌ي درس قرآن است و هم‌چنين با توجه به ويژگي‌هاي سني دانش‌آموزان مناسب است معلمان عزيز مطالب اين فصل را با دقت لازم و به روشي كه در بخش كليات بيان شده و در صفحات آينده نيز با تفصيل بيش‌تري بيان خواهد شد, تدريس كنند.٭در آموزش اين فصل توجه به نكات زير ضروري است:

1-   فصل اول كتاب آموزش قرآن پايه سوم ابتدايي در مهرماه به مدت 8 جلسه (هفته‌اي دو جلسه) تدريس مي‌شود. از آنجا كه توانايي خواندن عبارات و اذكار نماز, عمدتاً ماهيت مهارتي و رواني حركتي دارد, از اين‌رو تمرين و تكرار عبارات و اذكار نماز به شيوه خاصي پس از فصل دوم, در فصل سوم كتاب ادامه مي‌يابد.

2-   هنگام خواندن عبارات نماز توسط دانش‌آموزان, معلم بايد با دقت كافي اشكالات هر دانش‌آموز را شناسايي كرده و با توجه به نوع اشكال به صورت انفرادي يا عمومي درصدد رفع اشكال و بيان توضيحات لازم برآيد.

3-   اين فصل به كمك نوار آموزشي تدريس مي‌شود. البته بايد دقت داشت كه همواره مرحله‌ي استماع پس از مرحله‌ي روخواني يعني بخش‌خواني و شمرده‌خواني عبارات و اذكار انجام مي‌شود.

4-   روش رفع اشكالات روخواني دانش‌آموزان و مهم‌ترين علل بروز آن‌ها در بخش كليات كتاب به تفصيل آمده است. يك بار ديگر آن را مطالعه كنيد. برخي از نكات ضروري ديگر در روش تدريس روز به روز همين فصل كتاب بيان خواهد شد.

جدول آموزش فصل اول پايه‌ي سوم ابتدايي

 (صحيح‌خواني عبارات و اذكار نماز

      هفته  

 

ماه

هفته

 اول

هفته

 دوم

هفته

 سوم

هفته

چهارم

جلسه اول

جلسه دوم

جلسه اول

جلسه

 دوم

جلسه اول

جلسه دوم

جلسه اول

جلسه دوم

 

 

 

مهرماه

 

آموزش اذان و اقامه

آموزش سوره حمد

آموزش سوره توحيد و ذكر قنوت

آموزش ذكر ركوع قيام , سجد

ه استغفار و ذكر برخاستن

آموزش تسبيحات اربعه و تشهد

 آموزش سلام و آيه‌ي صلوات

 

يادآوري و تمرين اذكار اذان و اقامه و نماز

 در قالب  نماز دوركعتي و نماز سه‌ركعتي

يادآوري و تمرين اذكار اذان و اقامه و نماز

 در قالب نماز چهارركعتي

فصل دوم - آموزش روخواني قرآن

همان‌طور كه در بخش اول كتاب در قسمت «محتواي كتاب آموزش قرآن پايه‌ي سوم ابتدايي» به اختصار بيان شد, فصل دوم كتاب دانش‌آموزان به آموزش روخواني قرآن كريم اختصاص دارد. اين فصل در آموزش قرآن دوره‌ي ابتدايي از اهميت و جايگاه خاصي برخوردار است؛ زيرا پس از اهداف كلي آموزش قرآن مانند انس و علاقه به قرآن كريم و يادگيري آن, مهم‌ترين هدف آموزش قرآن در دوره ابتدايي دست‌يابي به توانايي خواندن قرآن است. از اين‌رو اين فصل بايد با دقت لازم و به روشي كه در بخش كليات بيان شده است و در صفحات آينده نيز با تفصيل بيش‌تري بيان خواهد شد, تدريس شود.

در آموزش فصل دوم توجه به نكات زير ضروري است:

1-   فصل دوم كتاب آموزش قرآن پايه سوم ابتدايي از اول آبان ماه تا اوايل آذر ماه هر سال تحصيلي طي 33 روز متوالي تدريس مي‌شود. از آنجا كه توانايي خواندن قرآن كريم, عمدتاً ماهيت مهارتي و رواني حركتي دارد, آموزش مستمر و روزانه‌ي آن تا كسب مهارت لازم از اهميت ويژه‌اي برخوردار است.

2-      در اين مدت, درس قرآن در زنگ اول با دوم هر روز آموزش داده مي‌شود.

3-   اهميت يادگيري مطالب اين فصل مانند اهميت يادگيري چهار عمل اصلي در رياضيات است. حتي يك دانش‌آموز نبايد وجود داشته باشد مگر اين‌كه در پايان اين فصل مهارت كافي در تركيب حروف و حركات, خواندن بخش‌هاي داراي حرف ساكن يا مشدّد, خواندن صحيح تنوين و همزه و نيز انجام صحيح اتصالات در تركيب‌هاي داراي اتصال و كاربست ساير قواعد مهم روخواني به دست آورده باشد.

4-   هنگام خواندن كلمات و عبارات قرآني توسط دانش‌آموزان, معلم بايد با دقت كافي اشكالات فردفرد دانش‌آموزان را شناسايي كرده و با توجه به نوع اشكال و ميزان تكرار آن توسط ساير دانش‌آموزان, به صورت انفرادي يا عمومي درصدد رفع اشكال و بيان توضيحات لازم برآيد.

5-   اين فصل, نوار آموزشي ندارد. زيرا كسب مهارت روخواني قرآن به نحوي كه محصول آن توانايي خواندن آرام و شمرده كل قرآن كريم باشد, عمدتاً متكي بر كاربست عملي قواعد روخواني در خواندن عبارات و آيات جديد است. در كسب اين مهارت نيز غير از مسائل ذهني و رواني, «چشم» بيش از گوش ايفاي نقش مي‌كند.

6-   روش رفع اشكالات روخواني دانش‌آموزان و مهم‌ترين علل بروز آن‌ها در بخش كليات همين كتاب به تفصيل آمده است. يك بار ديگر آن را مطالعه كنيد. برخي نكات ضروري ديگر در روش تدريس روز به روز همين فصل از كتاب بيان خواهد شد.

دو تذكر مهم :

1-   همان‌طور كه مي‌دانيد مناسب‌ترين شيوه براي خواندن كلمات آن است كه دانش‌آموز با ديدن هر بخش از كلمه, همان بخش را بلند بخواند, يعني لازم نيست كه ابتدا در ذهن خود, همه‌ي بخش‌هاي كلمه را مرور كند و سپس تمام آن را يك‌جا بخواند. شما با تأكيد بر نحوه‌ي مناسب خواندن, دانش‌آموزان را كمك كنيد تا بدون اضطراب, كلمات را به روش صحيح, شمرده و آرام بخوانند. سرعت خواندن بخش‌ها با توجه به توانايي فردي دانش‌آموزان و با تمرين, به تدريج افزايش مي‌يابد و خواندن به صورت شمرده و آرام مي‌رسد.

2-   آن‌چه از آموزش در اين مرحله مورد انتظار است آن است كه همه‌ي دانش‌آموزان, مهارت تركيب حروف و حركات را كسب كنند و بتوانند كلمات قرآني درس را حداقل به صورت بخش‌بخش بخوانند.

هر چند عموم دانش‌آموزان مي‌توانند كلمات را به صورت معمولي نيز بخوانند اما معلم نبايد اصرار داشته باشد كه اگر برخي از دانش‌آموزان بخش بخش مي‌خوانند, ايشان نيز كلمات را به صورت معمولي بخوانند. اين گروه از دانش‌آموزان نيز به تدريج در روزهاي آينده با توجه به توانايي‌هاي فردي خود به اين مهارت نيز دست خواهند يافت.

از اين‌رو اصرار برخي از معلمان كه از دانش‌آموزان مي‌خواهند پس از خواندن بخش بخش هر كلمه يك بار نيز آن را معمولي بخوانند, نه تنها نياز نيست, بلكه موجب اضطراب دانش‌آموزان مي‌شود وهم چنين باعث مي‌شود معلم تصور كند تا همه‌ي دانش‌آموزان به اين توانايي نرسيده‌اند, هدف آموزش محقق نشده است، در حالي كه چنين نيست.

در پايان درس به دانش‌آموزان تذكر دهيد كه همين امروز در خانه, جدول تركيب حروف و حركات و نيز كلمات قرآني تمرين دوم را حداقل يك‌بار براي اعضاي خانواده‌ي خود با صداي بلند بخوانند.

***

به عنوان نمونه مطالب مربوط به تدريس روز اول از فصل دوم به شرح زير ارائه مي شود : :

روز اول ( فصل دوم )

اهداف :

1-      توانايي خواندن تركيب حروف و حركات

2-      توانايي خواندن كلمات قرآني درس

3-      علاقه به خواندن روزانه‌ي قرآن

وسايل آموزشي :

1-لوحه‌ي آموزش جدول تركيب حروف و حركات

2-لوحه‌ي آموزش كلمات قرآني

روش تدريس و ارزش‌يابي :

الف آموزش تمرين اول

1-      نصب لوحه

2-      اشاره به حروف و حركات جدول به روش صحيح اشاره كردن٭

3-خواندن دسته‌جمعي دانش‌آموزان همراه با اشاره‌ي معلم به بخش‌هاي كلمات

4-خواندن تركيب‌هاي لوحه توسط دانش‌آموزان به صورت انفرادي

دو نكته :

1-ممكن است دانش‌آموزان در خواندن حرف همزه (ء) به يادآوري بيش‌تري نياز داشته باشند, براي آن‌ها توضيح دهيد صداي اين حرف تقريباً شبيه صداي حرف عين (ع) است. براي اطلاع بيش‌تر از روش تدريس همزه به كتاب راهنماي معلم آموزش قرآن پايه دوم ابتدايي كد 1/57 مراجعه كنيد.

2-هم‌چنين شيوه‌ي خواندن الف كوچك ( ' ) نيازمند توجه بيش‌تري است. براي دانش‌آموزان توضيح مي‌دهيم كه اندازه‌ي شكل «ا» كوچك مي‌شود. اما صداي آن تغيير نمي‌كند.

ب- آموزش تمرين دوم

1- انجام مراحل چهارگانه‌ي قسمت الف

2- خواندن كلمات قرآني تمرين دوم از روي كتاب توسط دانش‌آموزان به صورت انفرادي

يک نكته :

دانش‌آموزان هنگام بخش‌خواني, صداي «--ِ- » قبل از «ي» را در كلماتي مانند «هِـيَ» و «رَواسِـيَ» مثل ساير كسره‌ها مي‌خوانند. اين شيوه‌ي خواندن هر چند غيرمعمول است ولي غلط نيست, دانش‌آموزان به تدريج در خواندن شمرده و روان كلمات, مي‌آموزند كه اين صدا را به صورت «اي» بخوانند؛ مانند: كلمات خيابان وبيابان.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

٭٭٭

جدول آموزش فصل دوم پايه سوم ابتدايي (سي و سه روز آموزشي)

روز

محتواي آموزش

روز

محتواي آموزش

اول

يادآوري تركيب حروف و حركات

هجدهم

حروف ناخوانا (3)

دوم

يادآوري حرف ساكن

نوزدهم

تمرين حروف ناخوانا (3)

سوم

تمرين حرف ساكن

بيستم

تمرين آيات 1 تا 5 سوره‌ي فتح

چهارم

يادآوري تمرين

بيست‌ويكم

تمرين آيات 1 تا 5 سوره‌ي انسان

پنجم

تمرين تنوين

بيست‌ودوم

تمرين آيات 78 تا 90 سوره‌ي شعراء

ششم

يادآوري تشديد

بيست‌وسوم

تمرين آيات 1 تا 3 سوره‌ي سبأ

هفتم

تمرين تشديد (1)

بيست‌وچهارم

تمرين آيات 95 تا 98 سوره‌ي انعام

هشتم

تمرين تشديد (2)

بيست‌وپنجم

تمرين آيات 109 تا 118 سوره‌ي صافات

نهم

يادآوري خواندن «ـه‌و » , «ـه‌ي »

بيست‌وششم

تمرين آيات 1 تا 5 سوره‌ي انعام

دهم

تمرين ـه‌و  ه‌و    ـه‌ي  ـه‌ي

بيست‌وهفتم

تمرين آيات 1 تا 5 سوره‌ي صف

يازدهم

پايه‌هاي همزه

بيست‌وهشتم

تمرين آيات 18 تا 23 سوره‌ي حشر

دوازدهم

تمرين پايه همزه (1)

بيست‌ونهم

تمرين آيات 78 تا 84 سوره‌ي اسراء

سيزدهم

تمرين پايه همزه (2)

سي‌ام

تمرين آيات 189 تا 194 سوره‌ي آل‌عمران

چهاردهم

حروف ناخوانا (1)

سي‌ويكم

تمرين آيات 114 تا 117 سوره‌ي مائده

پانزدهم

تمرين حروف ناخوانا (1)

سي‌ودوم

تمرين آيات 1 تا 6 سوره جمعه

شانزدهم

حروف ناخوانا (2)

سي‌وسوم

تمرين آيات 159 تا 182 سوره‌ي صافات

هفدهم

تمرين حروف ناخوانا (2)

 

٭ فصل دوم كتاب آموزش قرآن پايه سوم ابتدايي براساس مصوبه ي شوراي آموزش و پرورش از آغاز آبان‌ماه به مدت 33 روز پياپي آموزش, هر روز به مدت يك‌ساعت و جمعاً به ميزان 33 ساعت تدريس مي‌شود.

فصل سوم- انس با قرآن كريم

اهداف آموزش قرآن در فصل سوم :

1-      توانايي خواندن آيات درس به صورت شمرده و آرام

2-      آشنايي با مفهوم برخي از پيام‌هاي قرآن كريم

3-      آشنايي با برخي از داستان‌هاي قرآن كريم

4-      آشنايي با احاديث و روايات ائمه اطهار عليهم السلام درباره‌ي انس با قرآن كريم

5-      تقويت علاقه و مهارت خواندن اذكار نماز

6-      تقويت علاقه به خواندن روزانه‌ي قرآن كريم

روش تدريس دروس فصل سوم، «انس با قرآن 1 تا 16»

1- خواندن آيات قرآن كريم : ابتدا دانش‌آموزان در گروه‌هاي 2 يا 3 نفره در مدت حداكثر 5 دقيقه به ميزاني كه مي‌توانند آيات اين صفحه را پيش‌خواني كرده و سپس با انتخاب معلم و دانش‌آموزان, هر كدام يك يا دو سطر از اين آيات را با صداي بلند مي‌خوانند و ساير دانش‌آموزان از روي كتاب خود, با قرآن كريم خط مي‌برند. علاوه بر نكاتي كه در فصل دوم در بخش روش تدريس روخواني قرآن كريم بيان شده توجه به نكات زير ضروري است.

1-1- در مراحل اوليه, اگر اشتباهات برخي از دانش‌آموزان نسبتاً زياد است, نيازي نيست همه‌ي اين اشتباهات را گوشزد كنيد. بيش‌تر بر توانايي‌هاي ايشان تأكيد كرده تا با احساس موفقيت به تدريج ضعف خود را جبران كنند.

2-1- ممكن است برخي عبارات براي تعدادي از دانش‌آموزان نسبتاً مشكل باشد. اولاً به منظور كسب مهارت روخواني قرآن کريم, خواندن اين‌گونه عبارات نيز لازم است و ثانياً به دانش‌آموزان بياموزيد اين گونه عبارات را آرام‌تر و بخش بخش بخوانند. براي تدريس و تمرين آيات  هر درس مي‌توان بين 20 تا 25 دقيقه وقت اختصاص داد.

پيام قرآني : از دانش‌آموزان بخواهيد كه پس از خواندن عبارت قرآني پيام و ترجمه‌ي آن از روي كتاب, درباره‌ي مفهوم آن به كمك تصاوير يا پرسش‌هايي كه در كتاب آمده است به صورت گروه‌هاي دو يا سه نفره با يك‌ديگر گفت‌وگو و مشورت كنند؛ سپس نظر خود را درباره‌ي پيام و مصاديق آن در زندگي خود, براي كلاس بيان كنند.

داستان : داستان را به شيوه‌ي قصه‌گويي و به زبان ساده به كمك تصاوير براي دانش‌آموزان تعريف كنيد. از بيان مطالب زائد و غيرمستند بپرهيزيد. در صورت وجود وقت مي‌توانيد از دانش‌آموزان بخواهيد تا هر يك, چند سطر از داستان را, يك بار در كلاس از روي كتاب بخوانند.

انس با قرآن در خانه : دانش‌آموزان را به تمرين آيات درس از روي كتاب درسي يا قرآن كامل كه در خانه دارند, تشويق كنيد. مؤثرترين روش در انس با قرآن كريم, خواندن مقداري قرآن در هر روز مي‌باشد. چه خوب است شما در ايجاد اين سنت نيكو در دانش‌آموزان و نيز در پاداش يك عمر قرآن خواندن ايشان سهيم شويد.

همان‌طور كه گفته شد اين قسمت كه به عنوان تكليف دانش‌آموزان در خانه است از سه قسمت تشكيل شده است. در پايان هر جلسه انجام بخش هاي مختلف «انس با قرآن در خانه» را به دانش‌آموزان تذكر مي‌دهيم و در ابتدا يا انتهاي جلسه‌ي بعد انجام اين تكليف توسط ايشان را به شيوه‌ي زير بررسي مي‌كنيم. اين بررسي با توجه به نظر معلم و شرايط كلاس مي‌تواند در ابتداي زنگ و قبل از درس جديد يا در انتهاي زنگ صورت پذيرد.

1- قطره اما با دريا : مي‌توان از دانش‌آموزان سؤال كرد بچه‌ها چه كسي مي‌گويد حديث اين درس از كدام يك از معصومين است و در آن حديث چه بيان شده است. بعد از توضيح احتمالي برخي از دانش‌آموزان, يك بار حديث از روي كتاب توسط يكي از ايشان خوانده مي‌شود. حفظ احاديث جزء برنامه آموزش نيست و نبايد دانش‌آموزان را مكلف به اين كار كرد: البته به خاطرسپاري احاديث مفيد است؛ به شرط آن‌كه اين كار بدون فشارهاي پنهان يا آشكار انجام شود. براي دانش‌آموزان علاقه‌مندي كه اين كار را مي‌كنند مي‌توان در ارزش‌يابي مستمر نمره‌ي تشويقي در نظر گرفت. سؤال از حديث, هنگام بررسي تكليف «انس با قرآن در خانه» سرآغاز گفت‌وگوي كوتاهي براي يادآوري مضمون حديث شريف است.

2- تمرين دوم  ( تمرين نماز ) : با توجه به ضرورت يادگيري اذكار و عبارات نماز, در طول سال تحصيلي, در هر زنگ به مدت چند دقيقه تمرين دوم اين بخش توسط يكي از دانش‌آموزان در كلاس انجام شده و در صورت نياز تذكرات لازم از سوي معلم ارائه مي‌شد.

3- تمرين سوم ( خواندن آيات درس در خانه ) : در مورد انجام اين كار از دانش‌آموزان سؤال مي‌كنيم و افرادي را كه اين كار را انجام داده‌اند تشويق مي‌شوند و از ساير دانش‌آموزان نيز مي‌خواهيم كه آيات درس را در طول يك هفته به تدريج در خانه بخوانند. بسيار مناسب و مفيد است در صورت وجود وقت در هر جلسه آيات جلسه‌ي قبل حداقل از دو يا سه نفر از دانش‌آموزان پرسش شده و توانايي ايشان در خواندن قرآن درقالب ارزش‌يابي مستمر ارزيابي شود.

٭٭٭

روش رفع اشكالات روخواني دانش‌آموزان

عموم اشكالات روخواني دانش‌آموزان به ضعف مهارت روخواني يا به عدم دقت, شتابزدگي, اضطراب و عدم اعتماد به نفس مربوط است. آموزگار بايد با روش‌هاي گوناگون متناسب با هر اشكال آشنا باشد تا به روش صحيح اشكال دانش‌آموزان را برطرف سازد و مهارت روخواني دانش‌آموزان را افزايش دهد.

توجه به اصول زير براي توفيق بيش‌تر در رفع اشكالات روخواني دانش‌آموزان ضروري است.

1-      رفع اشكال همراه با تشويق دانش‌آموز نسبت به آن‌چه صحيح خوانده است انجام شود تا موجب تقويت اعتماد به نفس او گردد.

2-      رفع اشكال بايد به نحوي انجام شود كه موجب اضطراب دانش‌آموز نشود.

3-      حتي‌الامكان خود دانش‌آموز, اشكال خويش را برطرف كند.

4-      پس از خواندن صحيح توسط دانش‌آموز متوجه خطاي خود بشود و حتي‌الامكان آن را رفع كند.

5-      رفع اشكال, موجب صرف وقت بيش از حد نشود.

6-      تسلّط آموزگار بر روخواني متن درس, موجب تشخيص بهتر اشكالات و رفع آن‌ها مي‌شود.

7-       آموزگار نبايد بلافاصله, حالت صحيح كلمه را بخواند و نيز از دانش‌آموزان بخواهد كه آن‌ها هم, چنين كاري كنند.

8-       رفع برخي از اشكالات به تمرين بيش‌تر و مرور زمان نياز دارد و نبايد انتظار داشت همه ی‌ آنها بلافاصله برطرف شود.

 با توجه به اصول فوق, آموزگار يكي از روش‌هاي زير يا تركيبي از آن‌ها را براي رفع اشكال انتخاب مي‌كند. اين روش‌ها عبارتند از :

1-      درحين قرائت دانش‌آموز, تذكر نمي‌دهيم, بلكه صبر مي‌كنيم تا پس از وقف در پايان سطر تذكر لازم داده شود.

2-   با تشويق دانش‌آموز, از او مي‌خواهيم كه همان عبارت را با دقّت بيش‌تر بخواند. اين شيوه‌ي اشكال گرفتن, بيش‌تر زماني مفيد است كه اشكال دانش‌آموز, به علت عدم دقت كافي يا شتابزدگي در خواندن باشد.

3-   توجه دانش‌آموزان كلاس را به كلمه‌ي غلط خوانده شده جلب كرده و با طرح سؤال, شكل صحيح و غلط كلمه را مقايسه مي‌كنيم و از آن‌ها مي‌خواهيم تا شكل صحيح را بگويند. آن‌گاه از دانش‌آموزي كه كلمه را غلط خوانده بود مي‌خواهيم كه عبارت را با توجه بيش‌تر و به شكل صحيح بخواند.

4-   اگر به نظر مي‌رسد كلمه يا عبارت غلط خوانده شده براي تعدادي از دانش‌آموزان مشكل است, آموزگار كلمه يا عبارت را روي تخته نوشته و از همه‌ي دانش‌آموزان مي‌خواهد تا با اشاره‌ي او, آن كلمه يا عبارت را به صورت بخش‌بخش بخوانند. آن‌گاه از دانش‌آموز اوّلي مي‌خواهد تا عبارت را با دقت بيش‌تر و به شكل صحيح بخواند.

دو تذكر :

1-   بعضي از دانش‌آموزان لكنت زبان دارند و عبارات را با مكث, تكرار و به كندي مي‌خوانند. آموزگار ضمن برخورد لطيف, مناسب و طبيعي سعي مي‌كند آن‌ها در انظار بقيه خجالت‌زده و مورد تمسخر قرار نگيرند.

2-   مناسب است دانش‌آموزان را به گروه‌هاي چند نفره تقسيم كنيم تا آيات درس را براي يك‌ديگر بخوانند و اشكالات روخواني و قرائت يك‌ديگر را اصلاح كنند. سعي شود افراد ضعيف با افراد قوي, هم‌گروه شوند.

در پايان اين قسمت خلاصه و فهرستي از مهم‌ترين دلايل و عللي كه موجب بروز اشكالات دانش‌آموزان در روخواني قرآن مي‌شود و نيز راه رفع هر يك از آن‌ها به اختصار ارائه مي‌شود. معلم محترم بايد پس از تشخيص هر اشتباه, علت آن را بررسي كرده و با استفاده از راه حل‌هاي ارائه شده و يا تركيبي از آن‌ها, دانش‌آموزان را هدايت كند تا اشكال برطرف شود.

ارزش‌يابي مستمر و پاياني پيشرفت تحصيلي

با توجه به ويژگي‌هاي ارزش‌يابي, مذكور در اصول حاكم بر برنامه‌ي آموزش قرآن, ارزش‌يابي بايد در خدمت يادگيري قرار گيرد. از اين‌رو معمولاً فعاليت‌هاي تدريس, تمرين و پرسش, تؤامان و همراه يك‌ديگر اتفاق مي‌افتد. توجه به اين نكته از دو جهت مهم است. اول آن كه هر چند رسيدگي به تكليف دانش‌آموزان در انجام تمرين‌هاي «انس با قرآن در خانه» نيازمند اختصاص دقت خاصي است اما غير از اين موارد نيازي نيست وقت خاصي را براي پرسش از دانش‌آموزان اختصاص داد؛ بلكه تدريس و تمرين آيات در هر درس, علاوه بر تمرين, توانايي دانش‌آموزان نيز ارزش‌يابي مي‌شود. ثانياً چنين رفتار و نگاهي هم موجب آمادگي دائمي دانش‌آموزان مي‌شود و هم‌ زمينه‌ي كاهش اضطراب دانش‌آموزان در انجام پرسش با تعيين وقت قبلي و ... را فراهم مي‌آورد.

با رعايت نكات فوق, ارزش يابي درس قرآن در پايه ي سوم ابتدايي به صورت شفاهي و در دو نوع مستمر و پاياني به شرح زير انجام مي‌شود.

الف ارزش‌يابي مستمر : نمره‌ي ارزش‌يابي مستمر با توجه به ميزان مشاركت دانش‌آموز در فعاليت‌هاي يادگيري تعيين مي‌شود. اهم اين فعاليت‌ها در درس قرآن عبارت است از :

1-      مشاركت در جمع‌خواني عبارات نماز از روي لوحه و همراهي با نوار آموزشي

2-      مشاركت در خواندن آيات و عبارات قرآني از روي لوحه‌ي آموزشي

3-      مشاركت در كار گروهي به منظور فهم بيش‌تر (بيان مصاديق پيام‌هاي زندگي) (پيام قرآني)

4-      اعلام آمادگي براي خواندن لوحه, آيات و عبارات از روي كتاب درسي

5-      بيان داستان‌هاي قرآني كتاب

6-      ميزان توانايي خواندن آيات وعبارات قرآني كتاب در پرسش‌هاي تدريجي

7-      انجام منظم تكليف انس با قرآن در خانه

8-      انجام فعاليت‌هاي خارج از كلاس مرتبط با درس قرآن مانند :

-    شناسايي و درك معناي كلمه‌ها و عبارت‌هاي ساده در ايات درس

-    خواندن روزانه‌ي آيات قرآن در خانه ؛

-    حفظ برخي از آيات و پيام‌هاي قرآني ؛

-    تلاوت قرآن با صوت خوش و زيبا ؛

-    نقاشي, خوش‌نويسي و انجام ساير كارهاي هنري درباره‌ي پيام‌هاي قرآني, داستان‌ها و ...

-    شركت در جلسات و مسابقات قرآني مانند حضور در دارالقرآن‌ها و ساير برنامه‌هاي مشابه ؛

-    توليد روزنامه‌هاي ديواري خاص قرآن با ارائه‌ي مطالب مربوط به قرآن در روزنامه‌هاي ديواري مدرسه ؛

بديهي است آموزگار مي‌تواند در چارچوب برنامه‌ي آموزش قرآن و مناسب با اصول, محتوا و روش‌هاي آن, دانش‌آموزان را به هر فعاليت مناسب ديگري نيز ترغيب و تشويق كند.

 تذكر :

نبايد پرداختن به فعاليت‌هاي خارج از كلاس, فعاليت‌ اصلي آموزش قرآن را تحت الشعاع قرار دهد. آموزگار با توجه به وضعيت هر دانش‌آموز نسبت به اين فعاليت‌ها و با اولويت دادن به ميزان توانايي روخواني آيات و عبارات قرآني كه هدف اصلي درس قرآن در دوره‌ي ابتدايي است, نمره هر دانش‌آموز را در ارزش‌يابي مستمر مشخص مي‌كند. در اين جا جند نكته مهم را يادآور مي‌شود.

1-   در ارزش‌يابي مستمر نبايد ميانگين نمرات طول نيم‌سال ملاك عمل باشد بلكه روند پيشرفت دانش‌آموز مد نظر است. چنين انتظار مي‌رود روند يادگيري عموم دانش‌آموزان رو به رشد باشد و اگر استثنائاً دانش‌آموزي چنين پيشرفتي ندارد بايد علت آن را بررسي كرد و حتي‌الامكان رفع اشكال نمود.

2-   در ارزش‌يابي مستمر بايد به تفاوت‌هاي فردي دانش‌آموزان نيز توجه شود. براي مثال : دانش‌آموز كم‌استعدادي كه از تلاش و كوشش خوبي برخوردار است نبايد با دانش‌آموزان قوي سنجيده شده و ملاك ارزش‌يابي آن‌ها يكسان باشد.

3-   با توجه به آيين‌نامه ی امتحانات دوره های « ابتدايي و راهنمايي » حداقل پنج نمره از نمره ي ارزش‌يابي در هر نيم‌سال به فعاليت‌هاي خارج از كلاس آن‌ها اختصاص دارد؛ انجام تكليف انس با قرآن در خانه مي‌تواند يكي از مهم‌ترين فعاليت‌هاي خارج از كلاس باشد, دانش‌آموزاني كه اين تكليف را منظم انجام مي‌دهند هر چند گاهي در انجام برخي از آن‌ها با اشتباه روبه‌رو شوند, مي‌توانند حداكثر نمره ي فعاليت‌هاي خارج از كلاس را به خود اختصاص دهند.

 ب ارزش‌يابي پاياني : در پايان هر نيم‌سال از دانش‌آموزان به صورت شفاهي به شرح زير ارزش‌يابي پاياني به عمل مي‌آيد.

رديف

مواد ارزش‌يابي

ميزان ارزش‌يابي

نمره

سطح انتظار

1

روخواني كلمات و عبارات قرآني دروس 19 روز اول فصل دوم

نيم‌صفحه يا حدود چهارخط از كتاب درسي

9

  

خواندن به صورت شمرده و آرام

2

روخواني آيات وعبارات‌ قرآني از روز بيستم به بعد فصل دوم و متون قرآني فصل سوم

نيم‌صفحه يا حدود چهار خط از كتاب درسي

9

3

پيام زندگي (پيام قرآني)

دو پيام

2

پس از روخواني عبارت پيام قرآني و ترجمه‌ي آن از روي كتاب, بتواند با استفاده از تصاوير كتاب يا بدون آن, مفهوم پيام را به زبان خود توضيح دهد يا نمونه و مصداقي از آن را بيان كند.

جمع

20

 

تبصره :

- هر دانش‌آموز با توجه به هريك از موارد زير و در مجموع حداكثر 2 نمره تشويقي مي‌تواند كسب كند.

1-خواندن عبارات قرآني تقريباً شبيه به نوار آموزشي.

2-حفظ حدود يك صفحه از آيات كتاب درسي

3-حفظ حداقل چهار پيام قرآني از پيام‌هايي كه در هر نيم‌سال تدريس شده است.

4-حفظ عبارات اذان و اقامه و اذكار نماز

 شيوه‌ي كسر نمره در ارزش‌يابي پاياني

الف روخواني :

1-به‌ازاي هر كلمه غلط خوانده شده نيم (5/0) نمره كسر مي‌شود. در صورتي كه دانش‌آموز غلط خود را با تذكر معلم يا بدون آن, تصحيح كند, نمره‌اي كسر نمي‌شود.

2-در صورتي كه دانش‌آموز نمي‌تواند كلمات و عبارات قرآني كتاب را مطابق جدول ارزش‌يابي با جدول صفحه قبل بخواند, يا مكث و برگشت‌هاي زياد دارد, با توجه به ميزان نقص, حداكثر دو نمره كسر مي‌شود.

ب- پيام قرآني : اگر دانش‌آموز پس از خواندن متن و ترجمه‌ي پيام از روي كتاب, نتواند درباره‌ي آن توضيح دهد يا مصداقي را بيان كند و يا توضيح ارائه شده خيلي از مفهوم پيام دور باشد, نمره‌ي آن پيام را (هر پيام يك نمره) كسب نمي‌كند و يا به ميزان نقص, از نمره‌ي آن پيام كسر مي‌شود.

 

تذكر : در ارزش‌يابي هميشه به نكات زير توجه داشته باشيد :

1-   ارزش‌يابي نبايد موجب تضعيف علاقه‌ي دانش‌آموزان به درس قرآن شود. از اين‌رو, بايد از سخت‌گيري‌هاي بي‌جا پرهيز كرد يا به نحوي ارزش‌يابي را انجام داد كه دانش‌آموزان, آن را جزئي از فرايند يادگيري احساس كنند تا محيط اضطراب‌آور همراه با فشار رواني ايجاد نشود.

2-   مهارت روخواني قرآن, به تدريج كسب مي‌شود, از اين‌رو, نبايد انتظار داشت كه همه يا بيش‌تر دانش‌آموزان مهارت روخواني آيات يك درس را در زمان تدريس به‌طور كامل كسب كنند. هر دانش‌آموز با توجه به استعداد خود, اين مهارت را به تدريج در دروس بعدي به دست مي‌آورد.

3-      با توجه به اصل تفاوت‌هاي فردي بهتر است از دانش‌آموزان ضعيف‌تر از قسمت‌هاي ساده‌ي كتاب پرسش كرد.

4-   فرصت رفع اشكال را براي دانش‌آموزان فراهم آوريد تا بتوانند اشتباه خود را تصحيح كنند. براي مثال, تذكر براي برگشت و صحيح خواندن, در صورتي كه موجب اضطراب بيش‌تر دانش‌آموزان نشود, مناسب و مفيد است.

 ***

قرآن در تابستان

يكي از لوازم مهم يادگيري قرآن, استمرار خواندن آن حتي در فصل تابستان است, از اين‌رو در كتاب‌هاي آموزش قرآن دوره‌ي ابتدايي بخش با عنوان «درس آخر» قرآن در تابستان آمده شده است.

هدف :

1-      تشويق دانش‌آموزان به خواندن مستمر قرآن كريم

2-      تلاش براي ايجاد فرهنگ خواندن روزانه‌ي قرآن در جامعه

روش آموزش

1-      تعدادي از دانش‌آموزان متن درس آخر را مي‌خوانند.

2-      معلم ضمن ارائه‌ي توضيحات, دانش‌آموزان را به خواندن آيات سوره‌ي بقره تشويق مي‌كند.

3-      خوب است معلم از دانش‌آموزان كلاس بخواهد براي خواندن قرآن در تابستان تعهد اخلاقي و شفاهي بدهند.

4-      اين نكته به اطلاع والدين دانش‌آموزان نيز برساند.

5-   دانش‌آموزان را به حفظ و نگهداري و احترام به كتاب درسي قرآن تشويق شوند و از آنها بخواهيد كه اين كتاب را در قفسه‌ي كتاب‌هاي خود به خوبي نگهداري كنند و يا آن را به مدرسه يا مسجد تحويل دهند



 

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه هجدهم آبان 1391ساعت 19:45  توسط گروه آموزشی پایه سوم | 
 
صفحه نخست
پروفایل مدیر وبلاگ
پست الکترونیک
آرشیو
عناوین مطالب وبلاگ
درباره وبلاگ
این وبلاگ جهت اطلاع رسانی و بالا بردن سطح آگاهی همکاران گرامی ، ازسوی گروه آموزشی پایه‌ی سوم آموزش و پرورش ناحیه یک استان همدان راه‌اندازی شده است.

نوشته های پیشین
دی 1391
آذر 1391
آبان 1391
پیوندها
وبلاگ گروه آموزشی پایه سوم بیرجند
آموزش ابتدایی شهرستان بستک
تجربه های آموزشی(1)
وزارت آموزش و پرورش
آپلود عکس
 

 RSS

POWERED BY
BLOGFA.COM